ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและเรื่องเล่า

ประวัติความเป็นมาของตำบลเขาตูม

    เดิมตำบลเขาตูม มีภูเขาล้อมรอบเป็นทิวยาวถือว่าสูงที่สุดในอำเภอยะรัง  และมีแอ่งน้ำใหญ่  สายน้ำสะอาดมองเห็นถึงก้นของแอ่งน้ำ  ในแอ่งน้ำใหญ่นั้นมีดอกบัวชนิดหนึ่งดอกจะใหญ่มากคล้ายบัวหลวงในปัจจุบัน ปีหนึ่งดอกบัวชนิดนี้ จะเบ่งบานหนึ่งครั้ง ซึ่งในขณะที่เบ่งบาน จะมีเสียงดัง “ ตูม ” คล้ายเสียงปืน ประกอบมีตำนานเล่าว่า ที่ภูเขาดังกล่าวมีถ้ำใหญ่ ภายในถ้ำนั้นมีลังไม้ขนาดใหญ่ ข้างในมีสมบัติ ซึ่งเชื่อว่าเป็นของนางไม้ เช่น เครื่องประดับ จาน ช้อน ของใช้อื่นๆ ผู้ใดจะใช้สามารถไปยืมเอามาใช้ได้ เมื่อใช้เสร็จต้องนำไปเก็บคืนไว้ที่เดิม นานๆเข้าสมบัติเหล่านั้นก็ได้สูญหายไปหมด และอีกตำนานหนึ่งบอกว่า “ตำบลเขาตูม ” มาจากภาษามลายูพื้นเมือง คือ “บูเก๊ะตง”  คำว่า “บูเก๊ะ” แปลว่า “ภูเขา”  “ตง” แปลว่า หีบ หรือ กล่อง ชาวบ้านจึงเรียกภูเขานี้ว่า  บูเก๊ะตง หรือภูเขาตง ต่อมาได้เพี้ยนเป็น เขาตูม จนถึงปัจจุบัน

    ในตำบลเขาตูม มีหมู่บ้านชุมชนต่างๆถึง  7 หมู่บ้าน ซึ่งแต่ละชุมชนก็มีตำนานหลากหลาย ตัวอย่างเช่นที่หมู่ที่ 4 เชื่อว่า หมู่บ้านนี้ถูกสร้างขึ้นเมื่อประมาณ พ.ศ. 2245 หรือประมาณ 300ปี มาแล้ว มีนายแชเดร์  นายแชฅาร์  นางแยนะ นายประจูและนายมาซาและ  มาตั้งบ้านเรือนที่บ้านจาเราะสโตร์  ซึ่งคำว่า จาเราะ หมายถึง คลอง  สโตร์ คือ ต้นกระท้อนหมายถึง คลองที่มีต้นกระท้อน ปัจจุบันต้นกระท้อนดังกล่าว ไม่มีอีกแล้ว และคูคลองก็ได้เปลี่ยนไปตามกาลเวลา คือคลองแคบลงเพราะชาวบ้านไม่ได้ใช้ประโยชน์เท่าใด และต้นกระท้อนก็ไม่มีอีกต่อไป   บ้านจาเราะบองอจัดตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2490 แต่เดิมประวัติความเป็นมา คือคำว่า จาเราะบองอ เป็นภาษามลายูพื้นเมือง มาจากคำว่า จาเราะ แปลว่า ลำธาร และคำว่า บองอ แปลว่า ต้นอินทนิล  เล่ากันว่าในอดีตนั้นที่บริเวณที่ตั้งหมู่บ้านแห่งนี้ มีลำธารสายหนึ่งไหลผ่าน และมีต้นอินทนิลใหญ่ขึ้นอยู่ริมลำธารนี้ เป็นที่อุดมสมบูรณ์ จึงได้มีคนมาสร้างบ้านเรือนอยู่อาศัยทำมาหากิน ต่อมามีจำนวนประชากรมากขึ้นจนกลายเป็นหมู่บ้าน ชาวบ้านจึงตั้งชื่อหมู่บ้านนี้ ว่าบ้านจาเราะบองอมาตราบจนทุกวันนี้   ชุมชนบ้านโคกขี้เหล็ก เล่าสืบกันมาว่า คนกลุ่มแรกได้อพยพมาจากบ้านกำปง และบ้านยือราแป เมื่อประมาณ 80 ปีที่แล้ว สาเหตุที่อพยพสืบเนื่องมาจาก บ้านเดิมเป็นที่ราบลุ่ม ทำให้น้ำท่วมขังทุกปี  แต่ยังพบหลักฐานบางอย่างว่า ก่อนที่กลุ่มแรกที่มีหลักฐานอยู่ เคยมีคนบางกลุ่มอาศัยอยู่แล้ว เนื่องจากพบสาธารณะกูโบมีอยู่แล้วก่อนการมีอพยพ